Vrijwel iedere organisatie investeert tegenwoordig in vitaliteit. Er zijn sportregelingen, gezondheidsapps, workshops over stressmanagement en complete vitaliteitsweken. Tegelijkertijd blijven verzuimcijfers stijgen en kampen steeds meer medewerkers met mentale druk, vermoeidheid en een gebrek aan energie. Dat roept een ongemakkelijke vraag op. Als organisaties meer aandacht besteden aan vitaliteit dan ooit tevoren, waarom voelen zoveel mensen zich dan nog steeds uitgeput?

In de aftrapper van seizoen 3 van De Leukste HR Inspiratie Show gaan we hierover in gesprek met Margot van Hoijdonk van Vitaliblij en Walter Montenarie van Health Coach Program. Samen onderzoeken zij waarom duurzame inzetbaarheid veel dieper gaat dan losse interventies en waarom vitaliteit uiteindelijk draait om cultuur, gedrag en leiderschap. De centrale boodschap van de aflevering is helder. Vitaliteit is geen HR project. Het is een organisatievraagstuk.

Waarom veel vitaliteitsbeleid de kern mist

Veel organisaties benaderen vitaliteit nog steeds vanuit oplossingen. Er wordt gekeken naar interventies die medewerkers gezonder, fitter of productiever moeten maken. Vaak gebeurt dat vanuit een positieve intentie, maar tegelijkertijd blijft de dagelijkse realiteit op de werkvloer onveranderd. Medewerkers krijgen bijvoorbeeld toegang tot mindfulness trainingen, terwijl de werkdruk structureel te hoog blijft. Er worden gezonde lunches georganiseerd, terwijl overwerken impliciet wordt beloond. Organisaties praten over balans, maar sturen nog steeds primair op beschikbaarheid en prestaties. Daar ontstaat een fundamentele mismatch.

Vitaliteit gaat namelijk niet alleen over gezondheid. Het gaat over de context waarin mensen werken. Over energie. Over herstel. Over autonomie. Over psychologische veiligheid. En vooral over de vraag of medewerkers zich langdurig gezond en betrokken kunnen blijven voelen binnen de manier waarop werk is georganiseerd. Juist daarom werken losse initiatieven vaak onvoldoende. Niet omdat de interventies verkeerd zijn, maar omdat ze proberen symptomen aan te pakken zonder naar de onderliggende cultuur te kijken.

Duurzame inzetbaarheid begint niet bij HR maar bij leiderschap

Een van de meest interessante inzichten uit de aflevering is dat vitaliteit vaak nog te veel wordt neergelegd bij HR. Terwijl de grootste invloed op welzijn meestal ergens anders ligt. Namelijk bij leiderschap. Leidinggevenden bepalen in sterke mate wat normaal gedrag is binnen een organisatie. Niet door wat ze zeggen maar juist door wat ze laten zien. Wanneer managers structureel overwerken, altijd bereikbaar zijn en nooit rust nemen, ontstaat er automatisch een cultuur waarin medewerkers hetzelfde gedrag overnemen. Cultuur wordt niet gevormd door beleid. Cultuur ontstaat door herhaling van gedrag.

Dat maakt leiderschap cruciaal binnen duurzame inzetbaarheid. Niet omdat leiders alle antwoorden moeten hebben maar omdat medewerkers voortdurend kijken naar wat acceptabel is. Mag je grenzen aangeven? Mag je vertragen? Mag je fouten maken? Mag je aangeven dat het teveel wordt?

Veel organisaties onderschatten hoeveel invloed leidinggevenden hebben op het energieniveau van teams. Niet alleen via werkdruk maar ook via communicatie, verwachtingen en voorbeeldgedrag. Vitaliteit vraagt daarom om een ander type leiderschap. Minder gericht op controle en meer gericht op duurzame prestaties. Minder sturen op aanwezigheid en meer op energie, focus en herstel.

Waarom gedragsverandering veel complexer is dan organisaties denken

Een ander belangrijk thema uit de aflevering is gedragsverandering. Want hoewel organisaties graag willen dat medewerkers gezonder leven en beter voor zichzelf zorgen, blijkt gedrag in de praktijk moeilijk te veranderen. Dat komt omdat gedrag zelden rationeel is. Mensen weten meestal prima wat gezond voor hen is. Het probleem zit vaak niet in kennis maar in patronen, gewoontes en de omgeving waarin iemand functioneert. Wanneer stress structureel hoog is, deadlines zich opstapelen en herstelmomenten ontbreken kiezen mensen automatisch voor korte termijn oplossingen.

Juist daarom werkt verplicht vitaliteitsbeleid vaak averechts. Zodra medewerkers het gevoel krijgen dat gezondheid nog iets wordt waar ze op beoordeeld worden, ontstaat weerstand. De echte uitdaging ligt dus niet in controle maar in het creëren van omstandigheden waarin gezond gedrag vanzelf logischer wordt. Dat vraagt om nuance en maatwerk. Niet iedere medewerker heeft dezelfde behoeften, belastbaarheid of levensfase. Organisaties die vitaliteit serieus nemen kijken daarom niet alleen naar individuele medewerkers, maar ook naar de systemen en verwachtingen waarin mensen functioneren.

De rol van HR verandert fundamenteel

Voor HR-professionals betekent dit dat hun rol rondom vitaliteit verandert. Waar vitaliteit vroeger vaak draaide om regelingen en interventies, verschuift de focus steeds meer naar cultuur, leiderschap en organisatieontwikkeling. Dat vraagt om een bredere blik. Bijvoorbeeld door niet alleen te kijken naar verzuimcijfers maar ook naar de oorzaken achter uitval. Niet alleen investeren in welzijnsprogramma’s maar ook kritische vragen stellen over werkdruk, bereikbaarheid en leiderschapsgedrag.

Daarbij speelt data uiteraard een belangrijke rol. Organisaties beschikken tegenwoordig over steeds meer inzichten rondom engagement, verzuim en medewerkerstevredenheid. Maar data alleen verandert niets. De echte waarde ontstaat pas wanneer organisaties bereid zijn om het gesprek aan te gaan. Niet pas wanneer iemand uitvalt, maar veel eerder. Dat zijn gesprekken die tijd, aandacht en veiligheid vragen.

Vitaliteit vraagt om volwassen organisaties

Misschien is dat uiteindelijk wel de kern van deze aflevering. Vitaliteit draait niet om perfect gezonde medewerkers. Vitaliteit draait om volwassen organisaties die begrijpen dat duurzame prestaties alleen mogelijk zijn wanneer mensen structureel gezond kunnen blijven functioneren.

Dat betekent dat organisaties verder moeten kijken dan snelle oplossingen of zichtbare symbolen van welzijn. Een fruitschaal op kantoor is niet verkeerd. Maar het wordt problematisch wanneer organisaties denken dat dit voldoende is. Echte vitaliteit vraagt om fundamentele keuzes over leiderschap, cultuur, werkdruk, gedrag en over de manier waarop organisaties naar mensen kijken.

Beluister seizoen 3, aflevering 1 van De Leukste HR Inspiratie Show

De podcast is te beluisteren en te bekijken via Spotify, YouTube, Podimo en bovenaan deze pagina. Benieuwd naar de andere afleveringen? Bekijk hier de afleveringen van seizoen 1 en seizoen 2!